İnsanolunun daha ilk çalardan beri süregelen merakı, düünen ve aratırmacı yapısı hemen her konuda olduu gibi uzayıda aratırma ve inceleme yapmasına neden olmaktadır. Günümüzde NASA (National Aeronautics and Space Administration, Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi olarak tercüme edilebilir), ESA (the European Space Agency, Avrupa Uzay Ajansı) gibi kuruluların yanı sıra Rusya, Japonya, Kanada, in gibi ülkelerde uzay aratırmalarında öncülük yapmaktadır.

Uzay aratırmalarının balıca nedenlerini u ekilde sıralayabiliriz:

Güne sistemimizin aratırılıp incelenmesi, gezegenlerin yapısı
Dünya dıında yaam olasılıının aratırılması
Galaksiler, yıldızlar, karadelikler ve dier uzay yapıtalarının incelenmesi

Uzayın aratırılmasında daha onlarca neden sayılabilir. Ayrıca uzay aratırmaları; tıp, fizik, kimya, biyoloji, endüstri gibi dier alanlara da çok önemli katkılar yapmaktadır.

UZAY ARATIRMALARI TARİHİ

İnsanolunun uzay serüveni, Sovyetler Birliinin, 4 Ekim 1957de Dünyanın ilk yapay uydusu Sputnik-1i uzaya göndermesiyle baladı. Sputnik-1, Dünyadan 224 km yukarıda bazı bilimsel deneyler yapmak için fırlatılmıtı.

Sputnik-1in ardından, uzaya ilk insanlı uçuu yine Sovyetler gerçekletirdi. 1961 yılında Yuri Gagarin, Vostok-1 adlı kapsül ile, Dünyanın etrafını 1 kez dolandı. Sovyetlerin bu önemli baarıları karısında ABD, o zamanlar daha yeni filizlenen uzay yarıında öncülük ansını yitirmiti. Ancak, 20 Haziran 1969da Apollo-11 uçuu ile ABD, Aya ilk kez insan indirmeyi baararak tarihe geçecek ve uzay aratırmaları alanında önemli adımların neredeyse tek odaı haline gelecekti.

İnsanolunun yaadıı Dünyaya tepeden bakmaya baladıı o tarihlerden bu yana, uzay aratırmaları ve uzaydan aratırmalar çok hızlı bir geliim gösterdi; uzay teknolojilerinde ardı ardına devrimler yaandı. Bir zamanlar yalnızca bilimsel merakın bir ürünü gibi görünen bu çalımalar, bugün günlük yaamın vazgeçilmez öeleri haline geldi. Belki daha da önemlisi, felsefi görüümüzü kökünden etkiledi. Artık evreni, her türlü etnik ve dinsel ovenizmden uzak, bir dünya vatandaı duyarlılııyla algılamaya baladık. Carl Saganın deyiiyle Merkezi ve kurulu amacı biz olmayıp, enginlikte ve sonsuzlukta kaybolmu minnacık; yüzlerce milyar galaksi ve milyarlarca trilyon yıldızla bezenmi bir kozmik okyanusta dönüp dolaan bir Dünya üzerinde yaadıımızı farkettik. İnsanolunun gözünü gökyüzüne çevirmesiyle balayan bu süreç, uzayın kendisi gibi sonu olmayan bir serüvene benziyor. Uzay aratırmalarında kullanılan ve gün geçtikçe daha da güçlenen teknik donanım ve artan bilgi birikimi de bu serüvende insanolunun en büyük yardımcısı. Gelecek yüzyılın aratırmacıları hiç kuku yok ki, uzay aratırmaları üzerine younlaacaklar. Bu aratırmaların temelini oluturan, disiplinlerarası yatay çalımalar, projeler, çalıma ve düünce sistemleri de bu dorultuda geliecek.

Bilimin tüm disiplinlerinin bir arada bulunmasını gerektiren uzay aratırmaları büyük organizasyonlarla yürütülüyor. Bunlar arasında en önemlisi hiç kukusuz Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi-NASA. nemli adımlara imza atmayı ve bunu iyi bir reklamla dünyaya duyurmayı hep baarmı olan NASA, uzay serüvenlerinin Ba Oyuncusu! Sovyetler ise, her ne kadar uzay çalımalarının baını çekmi ve uzay yarıında adı ABD ile birlikte anılmı olsa da bugün bu alanda öncü rolü oynamaktan biraz uzak görünüyor.

Günümüzde uzay aratırmaları bu iki ülkeyle sınırlı deil artık. Japonya, Kanada gibi gelimi ülkelerin bireysel çalımalarının yanı sıra, adını son yıllarda sıkça duymaya baladıımız bir baka büyük organizasyon daha var: ESA. Uzay aratırmalarına oldukça iddialı balayan ve görece daha genç bir organizasyon olan ESA, çokuluslu yapılanmasıyla da farklı bir ekolü temsil ediyor.

Kısa adı ESA (European Space Agency) olan Avrupa Uzay Ajansı, 14ü kıta Avrupa ülkesi (Almanya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya ve Norveç) biri de kısmi ibirlii (Kanada) olmak üzere 15 ülkenin hükümetler düzeyinde üyesi olduu bir Avrupa kuruluu. ESA, Avrupada bulunan iki eski Avrupa Uzay Organizasyonu, ESRO (European Space Research Organization) ile ELDOnun (European Organization for the Development and Construction of Space Vehicle Launchers) birlemesiyle 1975 yılında kurulmu bir organizasyon. ekirdeini oluturan bu iki kuruluun yükümlülüklerini ve haklarını elinde tutan ESA, temel olarak, uzay bilimleri (gezegenler, uzay boluu, Güne, ısı, enerji, göktaları, yıldız sistemleri, uzay fizii, astronomi vb.), yeryüzü gözlemleri (enerji, su, maden ve mineral kaynaklarının aratırılması), telekomünikasyon (uydu haberlemesi, GPS), uzay taıyıcıları (uydu fırlatma sistemleri, aratırma uyduları), mikroçekim ve uluslararası uzay istasyonu gibi alanlarda çalımalarını sürdürüyor.

Uzay bilimi tek bir disiplin deil; Güne ve gezegen aratırmalarından astrofizie dek uzanan geni çaplı ve birbiriyle sıkı iliki içinde olması gereken disiplinleri kapsıyor. Uzayı ve evreni aratırırken yakın çevremizi, gezegenleri ve her eyden önemlisi Dünyayı farklı bir açıdan inceliyor.

Uzay aratırmaları, dier deneysel bilimlerle karılatırılmayacak büyük kısıtlamalarla karı karıyadır. Göktaları, Ay ve yakın gezegenler dıındaki hiçbir gökcismine ulaılamadıı için, çou kez yalnızca gökcisimlerinden yayılan yada yansıyan ıınımlarla yetinmek gerekir. Yer in kendi ekseni ve güne çevresinde dönen, yalpalayan ve nutasyon hareketi yapan bir gözlem yeri olması da ek güçlükler dourur. Ancak, gözlem araçlarını atmosferin dıına taıyarak ya da gözlem aracının Yer in dönüünün etkisini dengeleyecek biçimde hareket etmesini salayarak, bu tür güçlükler bir ölçüde yenilebilmektedir. Gökcisimleri ile ilgili çalımalar çou zaman, ölçümleri de içeren gözlemlerden ve kuramsal aratırmalardan oluur.

Kaynak:uzaysitesi.com