Kimi patlıcandan korkuyor kimi kan görmeye dayanamıyor… Hekimler ne filofobi’ye (aık olma fobisi) ne de Triskaidekefobi’ye (13 sayısından korkma fobisi) hiç aırmıyor. Prof. Dr. Vedat ar ile fobileri konuurken, Türk insanında en yaygın fobinin ‘Performans’ olduunu örendik!..

Prof. Dr. Vedat ar, gazeteci Füsun Saka ile yaptıı söyleilerden oluan ’99 Sayfada Fobiler’ adlı kitabında depresyondan panik ataa, alkol ve madde baımlılıından adı duyulmamı korkulara kadar pek çok konuda bilgi veriyor. ar ile fobiler üzerine konuurken, Türkiye’de en sık ‘performans’ fobisinin yaandıını söyledi.

* Fobi ile korku arasındaki fark nedir
Aslında birbirine yakın olaylar fakat fobi normalin çok üzerinde bir korku hissetmek… İki türlü hissediliyor bu korku, hem fiziksel hem de ruhsal. Otonom sinir sistemi harekete geçiyor ve vücut reaksiyon veriyor. Fiziksel olarak çarpıntı, uyuma ya da benzeri ikayetler oluurken aynı anda ruhsal olarak da kii heyecan korku duyuyor ve kötü bir ey olacak hissine kapılıyor.

RUHSAL DENGE NEMLİ

* Fobi örenilen bir ey mi, yani fare görünce yüksek bir eyin üzerine çıkmak, görülerek örenilmiyor mu
Belli bazı durumlarda korkma genetik olarak örenilmi oluyor. Bazı korkular tabiatımızda zaten var, onlara örenilmi denemez.

* Fobiler çocuklukta mı geliiyor
Bazen. Fobi insanın ruhsal dengesi ile ilgili bir durum. Salıklı ruhsal hayat dengeden oluuyor. Belirli bir döneme kadar ruhsal bakımdan hayatı dengede giden biri o dengeyi sarsacak bir durumla karılatıında o zamana kadar olmayan ruhsal ikayetler yaratabiliyor.

TRAVMATİK FOBİLER VAR

* Mesela trafik kazası geçiren bir kiinin tekrar direksiyon baına geçmek istememesi fobisi olutuu anlamına mı geliyor
Bu fobinin özel bir türü. Buna ‘travmatik fobi’ diyoruz. Bazı fobiler ileri derece strese balı yerleiyor. Trafik kazasında olduu gibi üzücü bir olay yaandıında o olayı yaatan her eyden kii kaçmaya balıyor. Bunların tedavileri de farklı oluyor. Her fobi böyle deil tabii. Bazılarının neden olutuu anlaılamıyor bile.

* Fobi oluumunu engellemek için ailelerin yapabilecei bir ey var mı
ocukların güvenlik duygusuna ihtiyaçları oluyor. Onun için evhamlı tutumlar çocuk üzerinde olumlu etki yaratmaz. ocukların güvenlikte olduu ve bir sorunları olduunda ilgilenebilecek birilerinin olduu mesajını alması gerekiyor. Bu duygu yerlemezse çocuk yardım istemesi gereken durumda yardım istemeyebiliyor. Birçok problem bu yüzden yerleiyor.

* Daha çok hangi ruh halindeki insanlarda fobi oluuyor
Fobi gelitiren insanlar genellikle belirli bir düzen arayıı olan, ani deiiklikleri çok ho karılamayan karakterler. Ya da bir eyi yapmakta aırı cesaretli davranmakla bundan kaçınmak arasında denge tutturamayanlar.

EN YAYGINI SOSYAL FOBİ

* Kadın-erkek ve çocuklarda en sık rastlanılan fobiler neler
ocuklarda daha çok hayvan fobileri oluyor. Kadınlarda ‘agorafobi’ dediimiz kalabalık yere girmekten korkma fobisi. Erkeklerde sosyal fobi sıkça karılaılan bir tablo. Performans gerektiren durumlarda sıkıntı yaayıp sosyal ortamlara girmemeye çalıma durumu. Kii kendi kendine engel koyduu için sosyal fobi i hayatında baarıyı da azaltıyor. Kadınlarda da erkeklere yakın oranda sosyal fobi görülüyor. Erkeklerde panik ataı sonrası korkuya karı korku denilen tablolar ve kalp krizi yaama korkusu da sık görülüyor.

* Panik atak ve fobi birbirinden farklı mı
Birbirine akraba. Bunların hepsine ‘anksiyete bozuklukları’ diyoruz.

* Fobinin tedavisi var mı
Var evet, hatta en iyi sonuç alınan konulardan biri bu. İlaç tedavisinde bir-iki aylık sürede fayda görürüz. Ama ilaç bırakılınca rahatsızlık tekrarlayabilir. Davranı tedavisi denilen ve kiiyi korkulan nesneye alıtırmaya yönelik psikoterapi ise daha kalıcı bir yöntem ama çok daha fazla vakit alıyor.

* Yurtdıında da aratırmalar yapıyorsunuz. Türk insanın dier ırklardan ayrılan en büyük fobisi nedir Performans fobisi yaygın. Performans anksiyetesi de deniyor buna. Türk insanı yapı olarak bazen gereinden fazla atılımcı bazen de gereinden fazla tutuk olabiliyor. Aynı futbol takımlarımız gibi. Her ülkenin ulusal karakteri biraz da spor sahalarına yansır. Tipik olarak Türkiye’de büyük baarılar kazanılır, hiç yapılmayacak eyler yapılır. Arkasından hiç olmayacak bir takıma yenilinir. İte burada performans anksiyetesi oluuyor. Seyirci ne diyecek, rezil olacaız düünceleri zihnini kemiriyor. Bizim toplumumuzda ‘rezil olmak’ çok önemlidir. Konu kafada büyüyünce kiinin eli ayaı tutmuyor, ne yapacaını bilemez hale geliyor.

* Bunun tedavisi var mı
İlaç deil ama terapiyle kiinin zihnindeki öncelik sıralamasını deitiriyoruz. Bir ey kiinin zihninde gereinden fazla yer kaplıyorsa, performans anksiyetesi oluuyor. ncelik sıraları psikoterapide çok önemlidir. Elimizde olmadan bazı eyleri çok önemli sanmaya balıyor ve baka eyleri ihmal ediyoruz.

Sabah