Oliver Cromwell

Oliver Cromwell (d. 25 Nisan 1599 Huntington – ö. 3 Eylül 1658 Londra) bir İngiliz siyaset adami, asker ve devlet yöneticisi olup İngiltere’nin yönetim biçimini krallıktan Cumhuriyet’e çevirmis ama 1650′den ölünceye kadar Devlet Koruyucu Lord unvanı ile ülkeyi tek baına idare etmistir.

Erken yaamı
Annesi tarafindan Tudor hanedani sirasinda devletin bas idareciligini yapmis reformcu Thomas Cromwell’e dayanir. Oliver Cromwell 1599da ulkenin dogusunda bulunan Hauntigton sehrinde iyi taninmis bir ciftlik sahibi aileye dogmustur. Yuksek tahsilini Cambridge Universitesi’nde yapmistir. Ingiliz devletinin resmi Protestant mezhebi disinda daha koyu dinsel ve yasama kaidelerine uymaya calisan Puritan mezhebine bagli olup cok dindar bir kisi idi. Ingiliz hukumeti tarafindan din muhalifleri olarak devamli sikistirildiklari icin genc Oliver Cromwell Amerika’ya goc etmeye karar vermisti ama krallik Puritanlarin goc etmeini yasaklayinca ailesi yanida kaldi. 1620de Elizabeth Bourcier ile evlendi.

1628 yilinda hayatinin yonunu degistiren bir olay olarak Londra Parlementosu’na mebus olarak secildi. Bu Parlamento’da ozel siyah fakat tam uymayan sade giysileri ile ve yaptigi konusmalarda ki gosterdigi hareretili basitlik ve belagat oldu. Fakat bu Parlemento 1629de feshedilid. Cromwell babasinin ciftligine cekilip cok dinsel inanis gosteren bir kirsal gentilmen olarak yasamaya basladi. 1640da sonradan Uzun Parlamento adi verilecek Parlemento’ya Cambridge Universitesi mebusu olarak secildi. Bu Parlemento’da papalik ve krallik konularinda yaptigi cok telin edici konusmalarala tanindi. Ingiliz Krali I. Charles tarafindan yapilan yuksek harcamalari karsilama icin vergi artirma gerefgiyle cagrilmis olan bu Parlemento kralin istedigi vergileri artirmayi kabul etmedigi icin krala karsi dustu ve Ocak 1642de Parlamento ile Kral I. Charles’in cekismeleri bir Ic Savas’a donustu. Ulke Parlemento taraftari ve Kral taraftari olarak ikiye ayrildi. Oliver Cromwell bu resmi Protestan mezhebi episkoplizm ve o mezhebin basi olan kralin aleyhinde olan gelismeleri Allahin inanmazlara karsi gonderdigi bir isaret olarak kabul etmekteydi ve bu cekismede Allahin yegledigi Puritanlarin bu mucadelede galip cikacagina inanmisti.

Bir gentilmen-ciftci olarak ve kirsal bir alanda yuksek tabakadan bir kisi olarak Oliver Cromwell ciftliginde calisanlara Parlemento tarfindan kurulan yeni orduya yazilmalari izini vermisti. Kendisi de Parlemento hizmetinde subay olarak askerlige baslamisti.

Siyaset yaamı bir çok çeliki ile doludur. Kurmu olduu parlamentoyu askerlere verdii emirle daıttırmı, dinde inanç özgürlüünü savunurken, dine hakaret edenlere ikence uygulanmasına izin vermitir.

İrlanda’ya yaptıı bir seferden sonra Cromwell’in salık durumu kötülemi, en sevdii kızı Elizabeth’in kanserden öldüü Austos 1658′de sıtmaya yakalanmı ve 3 Eylül’de Whitehall’da ölmütür. Naaı 10 Kasım’da gizlice Westminster Abbey’ye getirilerek topraa verilmi; 13 gün sonra da devlet töreni yapılmıtır.
Kalıntı Parlamento’yu daıtma söylevi
Kalıntı Parlamento (Rump Parliament) adıyla anılan, birbirleriyle klik çatımaları ile vakit geçirip hiçbir siyasi karar alamıyan, hatta yeni parlamento üyelerini seçimi konusunda da bile bocalayan bu Parlemento’yu 20 Nisan,1653de General Oliver Cromwell 40 tüfekli asker getirerek bir söylev verdikten sonra feshetmitir. Bu söylevin sözleri unlardır:

Acele Edin ve Defolup Gidin……’Oturumunuzu sonlandırmaya geldim. Meclisi yaptıınız her icraat ile kirletmenize ve erefsizletirmenize artık kalıcı bir son vermeye geldim. Siz ki fitneci, fesatçı, meclis üyeleri, siz ki iyi bir hükümet olmak dıındaki her ey!! Kiralık sefil yaratıklar, zavallılar, ülkenizi en küçük ahsi çıkar adına satılıa çıkaranlar, birkaç kuru için Tanrı’ya ihanet edenler, içinizde bir parça da olsun erdem kalmadı mı Bir parça vicdan da mı yok Atım kadar bile dindar deilsiniz! Altın sizin yeni Tanrınız olmu! Satılıa çıkarmadıınız bir deer de kalmadı.. Ulusunuz adına iyi bir ey düünemez misiniz Sizi çıkarcı sürüsü, bulunduunuz bu kutsal meclisi, o varlıınızla kirletiyorsunuz! Tanrının kutsadıı bu meclisi, ahlak yoksunu davranılarınızla hırsızların ini haline çevirdiniz! Halkın size verdii yetkiyi kötüye kullandınız. Siz ki, halkın umutsuz dertlerine çare olmalıydınız. Kendiniz halka en büyük dert kaynaı oldunuz! Ama ülkeniz beni asırlardan beri temizlenmemi bu ahırı temizlemeye çaırdı! Ve bu gücü de bana Tanrı verdi. Bu eytan ocaını yönetmeye geldim. Vay halinize! imdi derhal defolun!!! Acele edin rüvetin köleleri! Acele edin, gidin!Süslü saltanat eyalarınızı alın ve defolup gidin!..

Oliver Cromwell’den sonra
Oliver Cromwell’i olu Richard Cromwell Devlet Koruyucu Lord ünvanı alarak takip etmitir. Fakat kısa bir müddet sonra onun ülke idaresi yeteneinin çok az olduu görülmü ve ülkenin bir siyasal, ve ekonomik karmaalık gölgesi altına girdii anlaılmıtır. Bunun üzerine Commonwealth rejiminin İskoçya’ya gönderdii vali olan General Monck monariyi tekrar geri getirme kararı ile İskoçya’dan ordusuyla gelip Subat 1660da Parlemento’yu fesh edip Richrad Cromwell’i görevinden feragat ettirmitir. Stuart Hanedanı’ndan (babası idam edilmi kral I. Charles olan) II. Charles Londra’ya 23 Nisan 1661′de gelip taç giymitir. Bu yeni Krallık rejimi İngiliz tarihçileri ile Restorasyon devri olarak anılır.

Kral II. Charles yeniden tahta çıkınca, babasının idamının öcünü gayri-insanî bir ekilde almıtır. Oliver Cromwell’in tahnit edilmi cesedi 1661′de mezardan çıkarılarak zincirlere balanmı ve türlü ikencelerin ardından suçluların idam edildikleri Tyburn’da asılmı, baı kesilmitir. Cesedi daraacının altına gömülmütür. Kafası ise Westminster Hall’un tepesinde bir kazıa geçirilmi ve II. Charles’ın hükümdarlıı süresince burada kalmıtır.

http://tr.wikipedia.org/wiki/Oliver_Cromwell