TRKİYE DE YAPILAN İLK OTOMOBİL : DEVRİM

16 Haziran 1961 günü Devlet Demiryolları Fabrikaları ve Cer Dairelerinin yönetici ve mühendislerinden 20 kadarı Ankara da bir toplantıya çarıldılar.

Toplantıya bakanlık eden Genel Müdür Yardımcısı Emin BOZOLU, Ulatırma Bakanlıından alınan bir yazıyı okudu. Yazıda Ordunun cadde binek ihtiyacını karılayacak bir otomobil tipinin gelitirilmesi görevinin TCDD İletmesine verildii ve bu amaçla 1.400.000.-TL ödenek ayrıldıı belirtiliyordu.

Verilen termin 29 Ekim 1961, yani tanınan süre 4.5 aydı. Bu süre içinde bu çapta bir gelitirme çalıması yapılabilir miydi Bırakınız gelitirmeyi, hiçten yola çıkarak, çalıabilecek bir otomobil yapılabilir, böyle bir mucize gerçekletirilebilir miydi Toplantıda söz alanların çou böyle bir projede seve seve çalımaya hazır olduklarını, fakat böylesine kısa bir sürede sonuç alınabileceini sanmadıklarını dile getirmeye çalımı, bir kısmı da hayır demilerdi.

Tüm ülkede ise üniversitesinden, basınına, bir avuç sanayicisinden, politikacısına, sesini duyurabilen herkes Türkiyede ne otomobil, ne de motor yapılabileceine inanıyor, özel sohbetlerde, röportajlarda, hatta film gösterili konferanslarda bu görü vurgulanıyordu.

Fakat bu inanılmaz ey gerçekleiyor ve 29 Ekim 1961 sabahı Türkiye de yapılan bir otomobil, kaportası pürüzsüz olmasa da, kendi tekerlekleri üzerinde ve yine Türkiye de yapılan kendi motorunun gücüyle Büyük Millet Meclisi binasının önüne götürülerek Cumhurbakanı Cemal GRSEL Paa ya sunulabiliyor, bir ikincisi Paa yı Anıtkabir e götürüyor, sonra da Hipodrom daki geçit resmine katılıyordu.

Bu nasıl gerçeklemiti

Projeyle baka bir kuruluun deil de Demiryollarının görevlendirilmi olması,bir yandan, o tarihlerde TCDD nin onarım amacıyla kurulmu fakat geni ölçüde yedek parça imal eden Ankara, Eskiehir, Sivas ve Adapazarı ndaki fabrikaları ile önemli bir teknik potansiyeli ve yetimi içisinden mühendisine kadar güçlü bir teknik kadrosunun bulunması, öte yandan Genel Müdür Yardımcısı Yüksek Mühendis Emin BOZOLU nun asker kökenli ve aynı zamanda Sıtkı ULAY Paa nın akrabası olması dolayısıyla Milli Birlik Komitesi ve çou kabine üyelerince yakından tanınıyor ve güveniliyor olmasının sonucu idi.

Yüksek Mühendis Emin BOZOLU yönetim grubunun baı olarak, projenin yürütülmesi ve sonucuna ulatırılmasında da gruptaki öteki yöneticiler gibi bütün bürokratik engelleri cesaretle aarak her türlü imkanı salamak ve kimi kiisel sorunlar, kimi görevin çok yanlılıı ve ivedilii gibi nedenlerle büyük gerilim altında bulunan 20 mühendisin olaanüstü bir tempoyla fakat gönül rahatlıı içinde çalımalarını salamak suretiyle de birinci derecede rol oynamıtı.

Zamana karı yapılan yarıın kazanılmasında ikinci etken, görev alan mühendislerin proje süresince hafta sonları da dahil her gün, en az 12 er saat, gerektiinde bazı geceleri sökülmü bir otomobil sedirinin üzerinde birkaç saat kestirmek suretiyle ibaında kalmaktan kaçınmayacak ölçüde davaya gönül vermi olmalarıydı.

16 Haziran 1961 günü yapılan toplantıda, çalımalar için en uygun yerin, (bugünkü TLOMSA) Eskiehir Demiryolu Fabrikalarında dökümhane olarak yapılıp kullanılmayan bir bina, en uygun yöntemin de elden geldiince çeitli tipten otomobil yapısını yakından inceleyerek fikir edindikten sonra, yapılacak tipin boyutları, motor, anzıman vb. öteki grup ve parçalarının nasıl tasarlanıp imal edilecei üzerinde durulması olduu sonucuna varıldı.

İyeri olarak seçilen atölyenin hazırlanması için Eskiehir e talimat verildi ve otomobili olanların 19 Haziran da Eskiehir de bulunmaları istendi. Dökümhane binası zemini, lokomotif kazanlarında kullanılmak üzere alınan saç levhalarla döendi. Kapının üzerine, kocaman rakamlarla kaç gün kaldıını gösteren bir levha asıldı. Projenin bitimine dek bu levha, her gün bir azalarak, sonuna kadar orada kaldı. Atölyede bir ba üstü gezer vinç, çeitli bankolar ve bir toplantı masası vardı. Yakınında bir de çay ocaı bulunan bu masa dört ay süreyle hem toplantılar, hem dinlenme, hem de gerektiinde çalıma masası olarak kullanıldı.

Atölyede yapılan ilk toplantıda Yönetim Grubu açıklandı. Genel Müdür Yardımcısı Emin BOZOLU bakanlıında, Fabrikalar Dairesi Bakanı Orhan ALP, Cer Dairesi Bakanı Hakkı TOMSU, Cer Dairesi Bakan Yardımcısı Nurettin ERGUVANLI, Eskiehir Demiryol Fabrikaları Müdürü Mustafa ERSOY, Adapazarı Demiryol Fabrikası Müdürü Celal TANER, Ankara Demiryol Fabrikası Müdürü Mehmet NKER den oluan grupta iki de emekli subay vardı: Genel Müdürlük Müaviri Hüsnü KAYAOLU ve Necati PEKZ. Ardından çalıma grupları belirlendi: Dizayn, motor-anzıman, karoseri, süspansiyon ve fren, elektrik donanımı, döküm ileri, satın alma ileri ve maliyet hesapları grupları.

nce otomobilin ana hatları saptandı. Dört ila be kiilik, toplam 1000-1100 kg-aırlıında, orta boy denilebilecek bir tip üzerinde mutabık kalındı. Motor 4- zamanlı ve 4 silindirli olmalı, 50-60 BG vermeliydi.

Karoseri için hazırlanan 1:10 ölçekli maketlerden seçilen birinin 1:1 ölçekli alçı modeli yapıldı. Karoserin damı, kaput ve benzeri saçları, bu modelden alınan kalıplarla yapılmı beton bloklara çekilmek ve çekiçle düzeltilmek suretiyle tek tek imal edildi. Bir yandan da Willys Jeep, Warswa, Chevrolet, Ford Consul, Fiat 1400 ve 1100 motorlarının incelenmesinden sonra Warswa motoru örnek alınarak yandan supaplı bir 4- silindirli motorun gövde ve balıı Sivas Demiryolu Fabrikasında dökülüp, Ankara Demiryolu Fabrikasında ilendi. Piston, segman ve kolları Eskiehir de yapıldı. Motor Ankara Demiryolu Fabrikasında monte edildi. Frenlemede 40 BG den fazla güç alınamayan bu motora alternatif olarak Ankara Fabrikası aynı gövde ve krank milinden yola çıkarak baka bir tip gelitirdi. B- motoru adı verilen üstten supaplı bir üçüncü motorda Eskiehir de imal edildi.
Süspansiyon grubu ön takımlar için Mc Pearson sistemini önerdi ve numuneye göre Eskiehir de imal edildi.

Eylül sonlarına doru ön ve arka camları piyasada bulunabilenlere intibak ettirme zorunluluu nedeniyle modele göre biraz deitirilmi, iki gövde çakılmı ve biri A, öteki B tipinden iki ayrı motor hazırlanmı bulunuyordu. anzımanlar, Ankara Fabrikasınca tümü yerli olarak yapılmıtı.

Montaja geçildiinde karılaılan en büyük sorun, gövde motor uyumunu salamak, debriyaj, gaz ve fren kumanda mekanizmalarını yerletirmek ve direksiyonun en uygun konumunu bulmaktı. Ayarlı direksiyon önerisi kabul edilmedi. İki yıl sonra Cadillac bunu bir yenilik olarak getiriyordu.

Nihayet Ekim ortalarında Devrim otomobillerinden ilki tecrübeye hazır duruma gelebildi. Elektrik donanımı ile diferansiyel dilileri, kardan istavrozları ve motor yatakları ile cam ve lastikleri dıında tüm parçaları yerli idi.

Bir yandan bu ilk otomobilin yol tecrübeleri sürdürülürken bir yandan da Cumhurbakanı na sunulmak üzere B- motoru ile donatılan ikinci otomobilin yetitirilmesine çalıılıyordu. Siyah renkteki bu 2 numaralı Devrim in son kat boyası ancak 28 Ekim akamı vurulabildi. Pasta ve cilası Ankara ya sevk edilirken gece trende yapıldı. Buharlı lokomotiflerle çekilen trende bacadan sıçraması muhtemel kıvılcımlardan ötürü güvenlik önlemi olarak benzin depoları boaltıldı.

Tren sabaha karı Ankara ya ulatı. İki Devrim Otomobili o zamanlar Sıhhiye semtinde bulunan Ankara Demiryolu Fabrikası na indirildi. Manevra imkanı salamak için depolarına yalnızca birkaç litre benzin kondu. Asıl ikmal sabahleyin Sıhhiye deki Mobil Benzin İstasyonundan yapılacak, sonra da Meclis e gidilecekti.

29 Ekim sabahı, Devrimler motosikletli oldukça kalabalık bir trafik ekibinden oluan eskortun arasında yola çıktı. ıktı ama, eskorttakiler, benzin alma iinden haberleri olmadıı için, Mobil e uramadan yola devam ettiler. Meclis in önüne gelindiinde durum anlaıldı, acele getirilen benzin 1. Arabaya kondu. 2 numaraya konacaı sırada Cemal Paa Meclis in önüne gelmi ve Anıtkabire gitmek üzere 2 numaralı Devrim Otomobiline binmiti. Yola çıkıldı. Fakat 100 m. Kadar sonra motor öksürerek durdu. Cemal Paa nın Ne oluyor sorusuna direksiyondaki Yüksek Mühendis Rıfat SERDAROLU Paam, benzin bitti. cevabını verdi. Paa dan özür dilenilerek 1 numaralı Devrim e geçmesi rica edildi. Buna uyan Cemal Paa Anıtkabir e bu otomobil ile gitti. İnerken ünlü Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama, dou kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz sözlerini söyledi.

Ertesi gün bütün gazetelerin söz birlii etmiçesine 100 metre gidip bozuldu balıını attıkları 2 numaralı Devrim, aynı gün Hipodrom daki geçit törenine katılıyor, ne bundan, ne de Cemal Paa nın Anıtkabir e bir baka Devrim otomobili ile gittiinden söz ediliyor; yalnızca haber, yorum ve fıkralarda harcanan bunca paranın boa gittiinden dem vuruluyordu. Oysa aynı yıl Tarım Bakanlıı bütçesine konmu bulunan At neslinin ıslahı için 25 Milyon TL. ödenek ve sonucundan kimse söz etmiyordu.

Karoseri Grubundan Y.Mühendis
Salih Kaya SAIN ın
Yazısından derlenmitir.

TEKNİK ZELLİKLERİ :
OTOMOBiLiN AIRLII :1250 KG
MOTOR TiPi :A4L
MOTOR DEVRi :3600 D/DK
SiLiNDiR SAYISI :4
SiLiNDiR API : 81 MM
G :50 HP
KARAKTERiSTiK: 4 ZAMANLI, SU SOUTMALI,YANDAN SBAPLI,
BASINLI YALAMA.
iMAL SRESi :4,5 AY
iMAL TARiHi :1961
iMAL YERi :ESKiEHiR DEMiRYOLU FAB.
RETiM SAYISI : 4

Kaynak:www.devrimotomobil.com