Hazine Bonosu Nedir

İster kiiler ister irketler veya devlet olsun gelir ve gideri arasında dengesizlik olan yani gideri gelirinden fazla olan herkesin önünde bir seçenek vardır : borçlanmak. devletin de geliri giderini karılamaz ise yapacaı ilem borçlanmaktır. Böylece devlet para piyasalarına “borç almaya” çıkar.

Bu borcu elbetteki “faiz karılıı” olmak üzere ister. Borç senedi olarak da hazine bonosu ve devlet tahvillerini kullanır. Bu ileme “iç borçlanma” denir.

Hazine bonoları faiz miktarları para piyasalarındaki faiz miktarlarının belirlenmesinde oldukça etkili rol oynar.

Hazine bonosu çeitleri
Hazine bonosu : en çok bir yıl vadeye sahiptir.  Kısa vadeli borçlanma için kullanılır.
Devlet tahvili : Bir yılın üstünde vadeye sahiptir. Uzun vadeli borçlanma için kullanılır.

Hazine Borçlanma Yöntemleri
Hazine, iç borçlanma için belli aralıklarla ihaleye çıkar. Yani bir çeit borçlanma platformu oluturur. İhalenin bir tarafında hazine, dier tarafında ise bankalar vardır.

Bankalara belli bir faiz karılıı belli bir vade ve oranda satılan hazine bonoları, yatırımcılar için oluturulan ikincil piyasada da ilem görebilir. Yani açılan ikincil piyasada hazine bonoları arz talep haline göre kurumsal ve bireysel yatırımcılar arasında alınıp satılır.

Tüm dünyada kullanılan birkaç farklı ihale biçimi vardır. Türkiye’de kullanılan ise aırlıklı olarak çoklu fiyat yöntemiyle ihaledir.

oklu Fiyat Yöntemiyle İhale
# Hazine’nin borçlanma vadesi ve borçlanma miktarını ilan edip faizi ihaleye bırakması bu yöntemde hazine, hangi miktar ve hangi vadede borçlanma yapacaını belirleyip ihale açar. İhale neticelerine göre ihale için konulan azami miktara ulaıncaya kadar yapılan teklifler kabul edilir ve buna göre teklifi kabul edilenlere ne miktar faiz ödenecei ortaya çıkar.

# Hazine’nin borçlanma vadesi ve ödemeyi planladıı faizi ilan edip borçlanacaı miktarı ihaleye bırakması bu yöntemde hazine hangi vade ile hangi azami faizi ödeyerek borçlanmak istediini belirtir. Borçlanacaı miktarın belirlenmesini ihaleye bırakır.  Hazine bono almak isteyenlerin tekliflerini üstüste sıralar ve ödemeyi planladıı faiz oranına ulaıldıında ihaleyi keserek satacaı miktarı belirlemi olur.

# Hazine’nin borçlanma vadesini belirleyip borçlanacaı miktar ve ödeyecei faizi ihaleye bırakması

Bu yöntemde hazine, yalnızca borçlanma vadesini belirleyerek ihaleye çıkar. İhaleye gelen miktar ve faiz tekliflerine göre hazine, diledii miktar ve faizde ihaleyi keser.

Tek Fiyattan İhale
Teklif usulu yerine uygulunacak faizi devletin söyleyip alıcılara kabul edip etmediklerini sorar.

Hazine Bonosu Getirisi Nasıl Hesaplanır
Hazine bonolarının ihraç edilirken üstünde yazılı olan nominal deer, ihraç veya piyasa faiz oranı ile iskonto edilerek satılır. Bu ne demektir

rnein; Bir banka 6 ay vadeli gerçekleen bir bono ihalesine katıldı ve kazandı diyelim. Teklif ettii tutar ise 500 milyar, faiz ise %50 olsun. bankanın hazine’ye ödeyecei miktar 500 milyar deildir. 6 ay sonra alacaı miktar 500 milyar’dır. 500 milyar’a %50 faiz geriye doru iletilerek hesaplanır ve bankanın hazineye bugün ödeyecei rakam bulunur.

Bankalar dıındaki kurumsal yatırımcılar ve bireysel yatırımcılar için hazine bonosundan verim elde etmenin 2 yolu vardır :

# Hazine bonosunu vadesi gelene kadar elde tutmak.
# Hazine bonosunu vadesi gelmeden nakite çevirmek için ikinci el piyasada satmak.

Vade sonuna kadar elde tutulan hazine bonosu getirisi
Hazine bonosunun yatırım verimi;

Nominal deer
Alı fiyatı                   365
y=                                x
Alı fiyatı            Vade sonuna kadar gün sayısı

Vadesinden önce ikinci el piyasada satılacak hazine bonosunun veriminin hesaplanması
Hazine bonosunun yatırım verimi;

Satı Fiyatı
Alı fiyatı                 365
y=                              x
Alı fiyatı             Vade sonuna kadar gün sayısı

Hazine bonosu yatırımcıları ve son durum
Hazine bonoları yatırım avantajları nedeniyle geni ilgi görür. Merkez bankası, bankalar, para piyasası fonları, yatırım fonları ve ortaklıkları, kurumsal yatırımcılar, irketler, yerel yönetimler ve bireysel yatırımcılar hazine bonosu müterileridir.

Türkiye’de geçtiimiz yıllarda hazine bonoları gözde bir yatırım aracı oldu, halen de öyle.. çünkü enflasyonist ortamda yüksek faizli bonolar sahibine iyi gelir getirdi, hâlâ da getiriyor. Ancak madalyonun bir de öteki yüzü var.  Yüksek faizli kaıtlar hazine’ye devamlı yüksek faiz yükü getiriyor, hazine faiz ödemekten anapara ödemelerini yapamaz taktirde. Yüksek iç borç stoku enflasyonu daha da azdıran bir etken oluyordu.

2000 yılındaki enflasyonla mücadele kapsamında ilk el atılan konulardan biri yüksek faizlerin düürülmesi olmutu. İzlenen politikalar neticesi, faizler düerken,  iç borç stoku da kademeli olarak dümeye balamıtı.

Ancak 2000 yılı kasım ayında ve 2001 yılı ubat ayında yaanan krizler neticesi hazine bonolarının faizleri tekrar yükseldi.  Kısır döngü imdilik devam ediyor.