GERİ DNM NEDİR

Yeniden deerlendirilme imkanı olan atıkların çeitli fiziksel ve/veya kimyasal ilemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönütürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüüm denir. Dier bir tanımlamayla herhangi bir ekilde kullanılarak kullanım dıı kalan geri dönütürülebilir atık malzemelerin çeitli geri dönüüm yöntemleri ile hammadde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması olarak tanımlanabilir. Tabii kaynakların sonsuz olmadıı, dikkatlice kullanılmadıı takdirde bir gün bu doal kaynakların tükenecei aıldan çıkarılmamalıdır. Bu durumu farkına varan ülke ve üreticiler kaynak israfını önlemek ve ortaya çıkabilecek enerji krizleri ile badebilmek için atıkların geri kazanılması ve tekrar kullanılması için çeitli yöntemler aramı ve gelitirmilerdir. Kalkınma çabasında olan ve ekonomik zorluklarla karı karıya bulunan gelimekte olan ülkelerin de tabii kaynaklarından uzun vadede ve maksimum bir ekilde faydalanabilmeleri için atık israfına son vermeleri, ekonomik deeri olan maddeleri geri kazanma ve tekrar kullanma yöntemlerini uygulamaları gerekmektedir. Geri dönüümde amac; kaynakların luzumsuz kullanılmasını önlemek ve atıkların kaynaında ayrıtırılması ile birlikte atık çöp miktarının azaltılması olarak düünülmelidir. Demir, çelik, bakır, kurun, kaıt, plastik, kauçuk, cam, elektronik atıklar gibi maddelerin geri kazanılması ve tekrar kullanılması, tabii kaynakların tükenmesini önleyecektir. Bu durum; ülkelerin ihtiyaçlarını karılayabilmek için ithal edilen hurda malzemeye ödenen döviz miktarını da azaltacak, kullanılan enerjiden büyük ölçüde tasarruf salayacaktır. rnein kullanılmı kaıdın tekrar kaıt imalatında kullanılması hava kirliliini %74-94, su kirliliini %35, su kullanımını %45 azaltıı ve bir ton atık kaıdın kaıt hamuruna katılmasıyla 8 aacın kesilmesi önlenebilmektedir.

Dier yandan, yukarıda bahsedildii gibi geri dönüümün amaçlarından biride bertaraf edilecek katı atık miktarlarının azaltılması nedeni ile çevre kirliliinin önemli ölçüde önlenmesi de salanacaktır. zellikle katı atıkları düzenli bir ekilde bertaraf edebilmek için yeterli alan bulunmayan ülkeler için katı atık miktarının ve hacminin azalması büyük bir avantajdır.

Salıklı bir geri dönüüm sisteminin ilk basamaı ise bu malzemelerin kaynaında ayırması sureti ile toplanılmasıdır. Geri dönütürülebilir nitelikteki bu atıklar normal çöple karıtıında bu malzemelerden üretilen ikincil malzemeler çok daha düük nitelikte olmakta ve temizlik ilemlerinde sorunlar olabilmektedir. Bu yüzden geri dönüüm ileminin en önemli basamaını kaynakta ayırma ve ayrı toplama oluturmaktadır.

Geri dönüüme olan ihtiyacın balamasında savalar nedeniyle ortaya çıkan kaynak sıkıntıları etkili olmutur. Büyük devletler, İkinci Dünya Savaı sırasında ülke çapında geri dönüümle ilgili kampanyalar balatmılardır.

Vatandalar özellikle metal ve fiber maddeleri toplama konusunda tevik edilmilerdir. ABD’de geri dönüüm ilemi yurtseverlik anlayıında çok önemli bir yer edinmitir. Hatta, sava sırasında oluturulan kaynak koruma programları, doal kaynakları kısıtlı bazı ülkelerde (Japonya gibi), sava sonrası da devam ettirmitir.

Geri Dönüümün nemi

1.Doal kaynaklarımızın korunmasını salar.

2.Enerji tasarrufu salamamıza yardım eder.

3.Atık miktarını azaltarak çöp ilemlerinde kolaylık salar.

4.Geri dönüüm gelecee ve ekonomiye yatırım yapmamıza yardımcı olur.

Geri Dönüebilen Maddeler

Demir elik Bakır Aliminyum Kurun Piller Kaıt Plastik Kauçuk Cam Motor yaları Atık yalar Akümülatörler Araç lastikleri Beton Röntgen filmleri Elektronik atıklar Organik atıklar

Geri Dönüümde Yasal Mevzuat

lkemizde geri dönüüm; evre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan yönetmeliklerle düzenlenmektedir.

Bu yönetmelkikler aaıda sıralanmıtır:

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolu Yönetmelii (APAK)

Ambalaj Atıkları Kontrolü Yönetmelii

Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik

Atık Yaların Kontrolü Yönetmelii

Bitkisel Atık Yaların Kontrolü Yönetmelii

mrünü Tamamlamı Lastiklerin Kontrolü Yönetmelii

Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlikin Yönetmelik
Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmelii

Geri Dönüüm Sisteminin Basamakları

1.Kaynakta ayrı toplanması; Deerlendirilebilir nitelikli atıkların olutukları kaynakta çöple karımadan ve kirlenmesine izin verilmeden ayırarak toplanması.Bu ekilde bu tür atıkların dier çöplerle karımadan ayrı toplanması geri dönüüm basamaklarında zamandan tasarruf saladıı gibi kirlenmesinin önlenmesi ile ayrıca yıkanmasına gerek kalmayacaktır. Buda yeniden yıkanmasına engel olacaından sudan da tasarruf salanmı olacaktır.

2.Sınıflama; Bu ilem kaynaında ayrı toplanan malzemelerin cam, metal plastik ve kaıt bazında sınıflara ayrılmasını salayacaktır. Bu sınıflama deerlendirilecek çöplerin ayrı ayrı olarak geri dönüüm tesislerine ulatırılması salanacaktır. Kaynaında sınıflama yapılmadan toplanan çöpler ana çöp alanlarına taınarak bu bölgelerde ayrıtırılarak yeniden deerlendirilme iletmelerine taınacaktır. Kaynaında sınıflara ayrılması zaman, nakliye ve içilikten tasarruf yapılmasını salayacaktır.

3.Deerlendirme; Temiz ayrılmı kullanılmı malzemelerin ekonomie geri dönüüm ilemidir. Bu ilemde malzeme kimyasal ve fiziksel olarak deiime urayarak yeni bir malzeme olarak ekonomiye geri döner.

4.Yeni ürünü ekonomiye kazandırma; Geri dönütürülen ürünün yeniden kullanıma sunulmasıdır.

Geri dönüüm metotları

Geri dönütürme metodları her malzeme için farklılık göstermektedir:

Alüminyum:

Atık alüminyum küçük parçacıklar halinde doranır. Daha sonra bu parçalar büyük ocaklarda eritilerek, dökme alüminyum üretilir. Bu sayede atık alüminyum, saf alüminyum ile neredeyse aynı hale gelir ve üretimde kullanılabilir. Alüminyumun geri kazanımıyla; enerji tüketiminde azalma % 95, hava kirliliinde azalma % 90, su kirliliinde azalma % 97, baca gazı kirletici emisyonunda azalma % 99 oranında olur ve boksit cevherinde korunmu olur. Bir kilogram alüminyum kutu geri kazanıldıında; 8 kg boksit madeni, 4 kg kimyasaln madde, 14 kW/sa elektrik enerjisi kullanımı korunmu olur. On adet alüminyum içecek kutusu geri kazanıldıında, 100 kW/sa bir lambanın 35 saatte veya bir TV nin 30 saatte harcadıı elektrik enerjisi korunmu olur. Bir ton kullanılmı alüminyumdan alüminyum üretilirse; 1300 kg boksit bakiyesi, 15000 litre soutma suyu, 860 litre prosesn suyu, 2000 kg CO2 ve 11 kg SO2 emisyonu daha az oluur.

Beton: Beton parçalar, yıkım alanlarından toplanarak kırma makinalarının bulunduu yerlere getirilir. Kırma ileminden sonra ufak parçalar, yeni ilerde çakıl olarak kullanılır. Parçalanmı beton, eer içeriinde katkı maddeleri yoksa yeni beton için kuru harç olarak da kullanılabilir.

Kaıt: Kaıt öncelikle kaıt çamurunun hazırlanması için, su içerisinde liflerine ayrılır. Eer gerekirse içinde lif olmayan yabancı maddeler için temizleme ilemine tutulur. Mürekkep ayırıcı olarak, sodyum hidroksit veya sodyum karbonat kullanılır. Daha sonra hazır olan kaıt lifleri, geri dönümü kaıt üretiminde kullanılır. Kaıt, insanlıın önemli ihtiyaç maddelerinden biri olup, kaıt sanayinin gelimesi bir ülkenin sanayi ve kültürel gelimilik düzeylerinin belirleyici etmenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Atık kaıt sürekli olarak geri kazanılamaz. Eer, belirli miktardaki kaıt sürekli olarak geri kazanılırsa, son kullanılma limitlerine çok kısa bir süre içinde ulaılır. Her geri kazanımda, liflerin boyu kısalır ve liflerin yapıması için yardımcı maddeler ilave edilmeden yeni kaıt üretilemez.

1 ton kullanılmı kaıt çöpe atılmayıp geri kazanıldıı ve kaıt üretiminde tekrar kullanıldıı zaman;

-12400 m3 havadaki sera gazı olan karbon dioksitin bertaraf edilmesi,

-12400 m3 oksijen gazının üretilmeye devam etmesi,

-34 kiinin oksijen ihtiyacını salayan 17 yetikin aacın korunması,

-Ayda 3 ailenin tükettii 32 m3 su tasarrufu,

-Kı aylarında ısınma amacı ile iki ailenin tüketecei 1750 litre fuel-oil tasarrufu,

-2,4 m3 çöp depolama alanından tasarruf,

-20 ailenin bir ay süreyle tüketecei 4100 kW/sa elektrik enerjisinden tasarruf edilebilmesi mümkündür.

Plastik: Plastik atıklar öncelikle cinslerine göre ayrılarak geri dönüüm ilemine tabi tutulur. Cinslerine göre ayrılan geri dönüebilir plastik atıklar, kırma makinalarında kırılıp küçük parçalara ayrılır. İletmeler bu parçaları direkt olarak belli oranlarda, orijinal hammadde ile karıtırarak üretim ileminde kullanabildii gibi; tekrar eritip katkı maddeleri katarak ikinci sınıf hammadde olarak da kullanabilir.

Cam: Camın bileimine giren üç grup madde vardır. Bunlar cam haline gelebilen oksitler, eriticiler ve stabilizatörler denilen maddelerdir. ie, kavanoz, cam bardak, vazo ve dier cam atıklar toplama kutularında veya atıın olutuu yerlerde ayrı toplanır ve bu atıklar renklerine göre ayrılarak geri dönüüm tesislerine verilir. Burada atık ve katkı maddelerinden ayrılır. Cam maddeler kırılır ve hammadde karıımına karıtırılarak eritme ocaklarına dökülür. Kırılan cam, beton katkısı ve camasfalt olarak da kullanılmaktadır. Camasfalta %30 civarında geri dönümü cam katılmaktadır. Cam, sonsuz bir döngü içinde geri dönütürülebilir, yapısında bozulma olmaz.

Camın Geri Kazanımıyla Salanan Tasarruf

Enerji tüketiminde azalma %25

Hava Kirliliinde azalma %20

Maden atıında azalma %80

Su Tüketiminde azalma %50

Korunan doal kaynaklar: kum, soda, kireç

Aküler Ve Piller: Evlerde, iyerlerinde, ulaımda ve sanayide kullanılan bir çok alet ve ekipmanda pil kullanılmaktadır. Atık piller; kaıt, metal ve cam gibi atıklara göre daha az hacme sahip olmalarına ramen, onlardan binlerce kat fazla doal yaama ve insanlıa zararlı aır metaller içerirler. Atık haldeki piller ayrı bir yerde (naylon torba, kutu, kavanoz, vs.) biriktirilerek atık pil toplama kutularına atılmalı veya satın alındıı yere geri götürülmelidir. Atık piller uzun süre muhafaza edilmemelidir. Aküler ise daha çok araçlarda olmak üzere yine bir çok alanda kullanılmaktadır. Atık akümülatörleri deitirirken eskisini, akümülatör ürünlerinin daıtım ve satıını yapan iletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini iletenlerin oluturduu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim edilebilir. Tüketici olan sanayi kurulularının üretim süreçleri sırasında kullanılan tezgah, tesis, forklift, çekici ve dier taıt araçları ile güç kaynakları ve trafolarda kullanılan akümülatörlerin, atık haline geldikten sonra üreticisine teslim edilene kadar fabrika sahası içinde sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletilmemsi gereklidir.

Lastikler: Lastikler araç altından söküldükten sonra “kullanılmı lastik” ya da “ömrünü tamamlamı lastik” olurlar. evrede zor ayrıır olmaları, atık lastiklerin önemli bir çevre problemi olmalarının asıl nedeni deildir. Ne kadar zor ayrısalar da atıklar tabiatta sonunda ortadan kaldırılabilmektedir. Buna yakma ile destek de olunabilmektedir. Ancak, üretilen atık lastiklerin çok önemli miktarlarda olması bu atıkların giderilmesindeki en önemli yönü ortaya koymaktadır. Atık lastiklerin yeniden kaplama, geri kazanma, enerji elde edilmesi, atık deposunda depolama ve ihracat yöntemleri ile bertaraf edilmektedir. Hurda lastiklerin yııldıı yerlerde önemli 2 çevre zararı söz konusu olmaktadır. Bunlar: Bu yıınlarda meydana gelen iddetli yangınlar ve bu yıınlarda rahatça çoalma fırsatı bulan böcekler nedeniyle toplum için oldukça tehdit edici hastalıkların yayılma ihtimalleridir. zellikle kamyon ve i makinasi lastikleri kaplama yolu ile geri dönütürülmektedir.

Röntgen Sularından Gümü Geri Dönüümü: Resmi ve özel hastanelerde kullanılan röntgen makinelerinden çıkan röntgen suları, n, matbaalardan, fotorafçılarıdan kaynaklı atık fotorafik banyo suları(röntgen suları), röntgen ve matbaa filmlerinden Gümü geri kazanımı mümkündür. Bu iyerlerinden yıllardır büyük miktarlarda kanalizasyon sularına karıtırılan ve atık olarak deerlendirilen bu sular, son yılarda evre Ve Orman Bakanlıından lisans almı firmalar tarafından toplanmaktadır.

Bu iyerlerindeki çevreye duyarlı yöneticilerin duyarlılıkları ve çevre denetimi görevi yapan denetmenlerin telkinleriyle doaya atılan bu sular lisanslı firmalara tarafından toplanarak gümü kazanılması salanmaktadır. Bu dönüü gerçekletiren iletmeler atık sulardan ülkemizin kar etmesini salamaktadırlar. Bu geri dönüüm döngüsünün etkin hale gelmesinde özellikle hastane yetkililerine ve röntgen teknisyenlerine büyük görevler dümektedir. Bu atık sulerın ve atık malzemelerin lisansı olmayan iletmelere verilmemesi gerekmektedir.

Atık Altın Parça Ve Tozlarının Geri Dönüümü: Kuyumcu atölyelerinde (bilezik atölyeleri, tamir atölyeleri v.b) kuyumcu tamircilerden ve küçük çaplı atölyelerden altının ilenmesi sırasında yere dökülen, parlatma ve temizleme esnasında oluan artık altın tozları piyasada yer ve cila ramadı olarak tanımlanmaktadır. Kuyumcu atölyelerinde, oluan ayak ramadı ve cila ramadından Altın ve Gümüü saf olarak elde edilmesi ilemleri iki metodla yapılmaktadır.

a)Ergitme(Kal Yöntemi): Gelen ramat (cila veya yer ramadı olsun) içindeki organikler önce bir tavada yakılarak içindeki yabancı maddeler kül haline getirilir. Katı kısım, erimeyi kolaylatırması açısından üzerine belirli oranlarda kurunoksit, karbonat ve boraks ve kurun indirgeyici ilavesi yapılarak eritme ocaklarında 1000-1100 derecede potalarda ergitilerek malzeme içindeki altın ve gümü, indirgenen metalik kurun bünyesinde toplanır. Aırlıından ve younluk farkından dolayı metalik kurun, altın ve gümü içeren karıım sıcak iken pik pota içine dökülerek souması beklenir. Beklenen malzeme iki fazdan oluur biri curuf fazı dieride kurun fazı olmak üzere iki fazdan olumaktadır. Kurun fazı kal ocaına alınır 800-850 derece arasında kurun buharlatırılarak gümü ve altın külçe halinde alınır. Curufta çok az miktarda kalan altın ve gümü deerlendirmek üzere saklanır.

b)Flotasyon(Kral Suyu): Ramatlar kapalı kaplarda iletmeye getirilerek ve içerisindeki organik atıklardan kurtulmak için tavalara serilerek yakılır. Kül haline getirilir. Kül içerisindeki altını almak için kral suyu (3Hacim Hidroklorik Asit 1 hacim Nitrik Asit) hazırlanmaktadır. Kral suyunda kaynatılarak altın sıvı içerisinde Altınklorür halinde çözündürülür. Sıvı içine alınan altın sıvısı kurulua kadar buharlatırılır. Mümkün mertebe sıvı buharlatırılarak azaltılır daha sonra süzülerek demir sülftat veya baka indirgenler kullanılarak altın indirgenir bol su ile yıkanır. Yıkanan altın çelik veya bakır bir kapın içinde kurutulup istee göre toz altın veya külçe altın olarak deerlendirilir.

Kaynaklar

Vikipedi, özgür ansiklopedi

http://hurda.teknohurda.org/

www.geridonusum.org

www.cevreonline.com