Dünyanın çeitli bölgelerini 17′inci yüzyılda yarım asır at sırtında gezerek dünya tarihinin en önemli gezi eserlerinden Seyahatname’yi yazan ünlü gezgin Evliya elebi’nin doumunun 400′ncü yılı, Birlemi Milletler Eitim, Bilim ve Kültür rgütü (UNESCO) tarafından anma yılı takvimine alındı. Anma etkinlikleri gelecek yıl yapılacak.

AA muhabirinin derledii bilgilere göre, Evliya elebi, 1611 yılında İstanbul Unkapanı’nda dodu. Kültür ve Turizm Bakanlıının resmi internet sitesinde yer verilen bu bilgiye karı bazı kaynaklarda onun, Kütahya’nın günümüzde Saray Mahallesi diye bilinen Zeryen Mahallesi’nde doduundan bahsediliyor. Evliya elebi’nin ailesi, İstanbul’un fethinden sonra Kütahya’dan buraya gelip Unkapanı yöresine yerleti. İlkörenimini özel olarak gördükten sonra bir süre medresede okudu, babasından tezhip, hat ve nakı örendi, musikiyle ilgilendi. Kuran’ı ezberleyerek hafız oldu. Enderun’a alındı, dayısı Melek Ahmed Paa’nın aracılııyla Sultan 4. Murad’ın hizmetine girdi.

”SEYAHAT YA RESULALLAH…”

Evliya elebi’nin geziye karı duyduu ilgi, çocukken babası ve yakınlarından dinledii öykü, söylence ve masallardan kaynaklanıyor. Seyahatname’de geziye duyduu ilgiyi anlatırken, 1630′da bir gece rüyasında Hazreti Muhammed’i gördüünü, ”efaat ya Resulallah” diyeceine aırıp ”Seyahat ya Resulallah” dediini, bunun üzerine ona gönlünce gezme, uzak ülkeleri görme imkanı verildiini ifade etti.

Bu rüya üzerine 1635′te önce İstanbul’un bütün yörelerini dolamaya, gördüklerini, duyduklarını yazmaya baladı. 1640′ta Bursa, İzmit ve Trabzon yörelerini gezdi, 1645′te Kırım’a Bahadır Giray’ın yanına gitti. Yakınlık kurduu kimi devlet büyükleriyle uzak yolculuklara çıktı, savalara, mektup götürüp getirme göreviyle ulak olarak katıldı. Yanya’nın alınmasıyla sonuçlanan savata, Yusuf Paa’nın yanında görevli bulundu. 1646′da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paa’nın muhasibi oldu. Dou illerini, Azerbaycan’ın, Gürcistan’ın kimi bölgelerini gezdi. Bir ara Revan Hanı’na mektup götürüp getirmekle görevlendirildi ve bundan dolayı Gümühane, Tortum yörelerini dolatı. 1648′te İstanbul’a dönerek Mustafa Paa ile am’a gitti, 3 yıl da o dolaylarda gezdi.

1651′den sonra Rumeli’yi dolamaya baladı, bir süre Sofya’da bulundu. 1667-1670 arasında Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gümülcine, Selanik bölgelerini gezdi. Kaynakların bildirdiine göre, Evliya elebi’nin gezi süresi 50 yılı kapsıyor. Mısır’dan dönerken ya da İstanbul’da 1682′de öldüü sanılan Evliya elebi’nin kabrine ait herhangi bir bilgiye tarihi kaynaklarda yer verilmezken, kabrinin kayıp olduu belirtiliyor.

50 YILLIK GEZİSİNİ 10 CİLTLİK SEYAHATNAME’DE TOPLADI

Evliya elebi, Seyahatname’sinde, gezdii ülkelerin yeme içme alıkanlıkları, ekonomisi, giyim ekli, corafi durumu, dili, gelenek ve görenekleri hakkında ilginç bilgiler verdi. Gördüklerini ve gözlemlerini bu eserinde tarih ve yer belirterek yazdı. Gerçekçi bir gözle izledii olayları yalın ve duru, zaman zaman fantastik bir anlatımla halkın anlayacaı ekilde yazdı, halkın anlayacaı deyimleri fazlaca kullandı. nlü seyyahın 10 ciltlik Seyahatname’si, bütün görmü ve gezmi olduu memleketler hakkında oldukça önemli bilgiler içeriyor. Günümüzde unutulan Ankara civarında tiftik keçisi yününden sof elde edilii, Mudurnu’da ine yapımcılıı gibi yörelere özgü ekonomik faaliyetler hakkında bilgiler aktardı. Türk kültür tarihi ve gezi edebiyatı bakımından önemli bir yere sahip olan Seyahatname’de, Anadolu’nun yanı sıra Kuzey Afrika, İran, Kafkaslar, Orta ve Kuzey Avrupa’dan bahsediliyor.

SEYAHATNAME’DE ANLATTII MEMLEKETLER

Evliya elebi’nin çaının konuma dilini kullandıı Seyahatname’nin birinci cildinde İstanbul ve civarı, ikinci cildinde 1640′te yaptıı Buca, Batum, Trabzon, Kafkasya, Girit, 1645′teki Erzurum, Azerbaycan, Gürcistan seferleri, üçüncü cildinde am, Suriye, Filistin, Urmiye, Sivas, El-Cezire, Ermenistan, Rumeli, Bulgaristan ve Dobruca, dördüncü cildinde Van, Tebriz, Badat, Basra gezisi yer alıyor.

Eserin beinci cildi, Van, Basra seyahatinin sonuyla balıyor ve Oçakov gezisi, Rakoçzi’ye karı sefer, Rusya seferi, Anadolu asilerine karı hareket, anakkale yolu ile Bursa’ya gidii, Bodan’a gidii, Transilvanya seyahati, Bosna’ya gidii, Dalmaçya seferi, Sofya’ya gidiinden oluuyor. elebi’nin Balkanlar ve Avrupa izlenimlerine yer verdii altıncı ciltte, Transilvanya seferi, Arnavutluk gidii ve İstanbul’a dönüü, Macar seferi, Uyvar’ın kuatılması, 40 bin Tatarla Avusturya, Almanya, Flemenk’e ve Baltık Denizi’ne kadar gitmesi, Uyvar’ın zaptı, Belgrad’a gidii, Hersek’e gönderilmesi, Ragusa seyahati, Karada ve Kanije seferleriyle Hırvat memleketindeki gezileri bulunuyor.

Seyahatname’nin yedinci cildi, Avusturya, Kırım, Daıstan, Det-i Kıpçak, Esterhan, sekizinci cildi Kırım, Girit, Selanik, Rumeli, dokuzuncu cildi Kütahya, Afyon, Manisa, İzmir, Sakız Adası, Kuadası, Aydın, Tire, Denizli, Mula, Bodrum, Ege Adaları, Isparta, Antalya, Alanya, Karaman, Silifke, Tarsus, Adana, Mara, Antep, Kilis, Halep, Lazkiye, am, Beyrut, Sayda, Safed, Nablus, Kudüs, Medine, Mekke ve civarlarını kapsıyor. Eser, Evliya elebi’nin son gezdii memleket olan Mısır izlenimleriyle 10′uncu ciltte sona eriyor.

ELEBİ’NİN HAC YOLCULUU TARİHİLERE İLHAM KAYNAI OLDU

Evliya elebi’nin 339 yıl önce hac ibadetini gerçekletirmek üzere çıktıı yolculuk, Kanada, ABD ve İngiltere’den tarihçilere ilham kaynaı oldu. İskoçya’da bulunan Edinburg niversitesi öretim üyesi ve Türk tarihi aratırmacısı Dr. Caroline Finkel, Seyahatname ile ilgili çalımaları sırasında tanıtıı aratırmacılarla 21 Eylül 2009′da Yalova’nın Hersek köyünden uzun bir yolculua baladı.

nlü seyyahın 1671′de hacca gitmek için Yalova’dan baladıı yolculuunda izledii güzergahın ilk bölümünü atla geçen Dr. Finkel ile Edinburg niversitesinden Gerald MacLean, Exerter niversitesinden Prof. Dr. Donna Lanry, Kent niversitesinden Susan Wirth ve New York Der Spigel’de görevli Therese Tardif, seyahat sırasında bazı yerleim birimlerinde mola vererek Türk kültürüyle ilgili bilgiler edinip belgesel program için çekim yaptı.

Marmara ve Ege bölgelerinde 40 günlük yolculukları süresince çadırlarda konaklayan ve Küresel Konumlama Sistemi (GPS) cihazından yararlanan grup, gelecek yıl Seyahatname’ye ıık tutacak bir kitap ve belgesel ortaya çıkarmak için hazırlıklarını sürdürüyor.

UNESCO, DOUMUNUN 400′NC YIL DNMN UNUTMADI

UNESCO, ünlü gezgin Evliya elebi’nin 400′üncü doum yılına rastlayan 2011′i, geçen yıl ekim ayında UNESCO ile ilikilendirilen anma yıl dönümleri kapsamına dahil etti. Dil, halk bilimi, sanat tarihi, toporafya, dinler tarihi, tasavvuf tarihi ve yerel tarih aratırmalarının en önemli kaynaklarından olan Seyahatname’siyle ünlü Evliya elebi, gelecek yıl anısına organize edilecek çeitli etkinliklerle anılacak. te yandan, Evliya elebi, Fransa’nın Strasbourg kentindeki Avrupa Konseyinde düzenlenen bir sergide, tarihe damga vuran 20 kii arasında gösterildi.

kaynak: sabah.com.tr