Karbon emisyonlarının azaltılması için yapılan anlamalar, kirlilii önleme konusunda bir ie yaramadı. Politikacılar bir türlü anlaamayınca, i bilim adamlarına dütü. Bilim adamları, gökyüzünün ve denizlerin doasını deitirecek aratırmalar üzerinde younlatılar. Baarı ansları tartıılır; ancak bilim, tüm gayretiyle dünyayı kurtarmaya çalııyor.
Londradaki Bilim Müzesinde u günlerde açılan Yosunlar Dünyayı Kurtarabilir mi sergisi de gezegeni kurtaracak ileri teknoloji projelerine odaklanıyor. İngiliz Observer gazetesinde, 7 Ekimde yayımlanan bir yazıda, küresel ısınmaya karı gelitirilen projeler ve baarı ansları anlatılıyor. İte öne çıkan altı proje…

 


1-SENTETİK AALAR…

Karbondioksit emen aaçlar dikmek, ekoloji için önemli bir etkinlik haline geldi. Ama imdi, bilim adamları baka bir teknoloji öneriyorlar: Sentetik aaçlar. Bu aaçlar büyümüyor, çiçek vermiyor ama karbondioksiti emiyorlar. Columbia niversitesinden Klaus Lackner, bu fikri ilk olarak Bilimin Gelimesi İçin Amerikan Birlii (American Associaton of Advencement of Science) yıllık toplantısında verdi. Lacknerin aaçlarından sadece bir tanesi, yılda 90 bin ton karbondioksit emebiliyor. Bu da 15 bin aracın yaydıı karbondioksite eit. Bu oranda karbondioksiti ancak binlerce doal aaç emebiliyor. Lacknerin projesi, karbonu tutup onu yeraltına gömme üzerine kurulu. Bununla birlikte, karbondioksiti sıvılatırıp eski madenlere ve petrol sahalarına gömme projeleri de var. Lacnerin sentetik aaçları da filtre görevini görecekler. Ancak projeyi eletirenler, karbondioksiti elde etmek için çok fazla enerji gerektiini söylüyorlar.

BAARI ANSI: 4/5. Sentetik aaçlar yoluyla olmasa da karbon ayrıtırılması, küresel ısınmaya karı mücadelede önemli rol oynayacaa benziyor.

2-SLFR RTLERİ…
Büyük volkanik patlamalarda yeryüzü souyor. rnein Filipinlerdeki Pinatubo Yanardaı, 1991de patladıında, dünya çapında ısı 0.6 C dütü. Bilim adamları, bunun, volkanın stratosfere püskürttüü 10 milyon ton sülfür yüzünden olduunu söylüyor. O zaman, neden kendi Pinatubomuzu yaratmayalım Bu, 1995te ozon tabakasıyla ilgili çalıması yüzünden Nobel ödülü alan Profesör Paul Crutzenin önerisi. Crutzen, güne ıınlarının dünyaya ulamasını engelleyecek bir sülfür örtü yaratmak gerektiini belirtiyor. Bunun için de sülfür dolu yüzlerce roket stratosfere gönderilecek. Yaklaık bir milyon ton sülfür, dünyayı kurtarmak için yeterli olacak. Ancak bu fikir, bu kadar fazla sülfürün, asit yamurlarına yol açacaını ve ozon tabakasına zarar vereceini iddia eden bilim adamlarını endielendiriyor.

BAARI ANSI: 1/5. Asit yamurları ve ozon tabakasının urayacaı zararlar, küresel ısınma etkilerinden daha fazla olabilir.

3-BULUT KALKANI…

Colorado Uluslararası Atmosfer Aratırmaları Merkezinden John Latham ve Edinburgh niversitesinden Stephen Salter, deniz suyundan spreyler kullanarak bulut miktarını yüzde dört artırırlarsa, dünyayı günein radyoaktif ıınlarından yeterince koruyabileceklerine inanıyor. Plan, karbondioksit salınımını aza indirecek en ucuz projelerden biri ve bilgisayar simülasyonları sonuç verirse, be yıl içinde deneme aamasına geçilecek. Ancak Latham, bu projenin hava deiikliklerine yol açabileceini söylüyor.

BAARI ANSI: 2/5. Baarılı olmak için küresel bir uzlama gerekiyor.

4-UZAY AYNALARI…

Günein yaydıı radyasyon, dünyayı ısıtıyor ve yaamın devam etmesini salıyor. Ancak dünya ısındıkça, bilim adamları dünyaya ulaan radyasyon miktarını kısıtlamak istiyorlar. Bunun yollarından biri de uzaya dev aynalar yerletirmek. Projenin fikir babası, California Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarlarından fizikçi Lowell Wood, alüminyum ipliklerle yapılan binlerce metrelik çapı olan ekranları uzaya yerletirmek. Bu ekran, güne ıınlarını bloke edecek ve radyasyonu filtreleyecek. Bu aynanın maliyeti biraz yüksek. Ancak bir kere yerletirildiinde, çalıtırılması çok kolay ve ucuz olacak. Güneten gelen radyasyonun yüzde birini kısacak aynalar, yaklaık 1 milyon kilometrekare yer kaplayacak. Ancak bilim adamları, sonucu belli olmayan bir projeye çok fazla para yatırmayı mantıklı bulmuyorlar.

BAARI ANSI: 1/5, çünkü gerçekten çok pahalı.


5-DENİZ ORMANLARI…

Planktonlar ve yosunlar okyanusların meraları. Karbondioksiti emiyor, ölüyor, sonra da emdikleri karbondioksitle birlikte deniz dibine iniyorlar. Bu alanların sayısını artırmak, atmosferden daha çok karbondioksit emilimini salayacak. Planktonlar oluturmak için önerilen yol, demir gübreler kullanmak. Az miktar demirin bile okyanusta planktonların büyümesini saladıı biliniyor. Ancak dünyanın birçok yerinde, denizlerde demir bulunmuyor ya da çok az var. Amerikalı bazı giriimciler, denize tonlarca demir pompalama denemelerine baladılar bile. Ancak bu yolla atmosferdeki karbondioksitin çok az miktarının yok olacaını, buna karılık yöntemin, ciddi kirlenmelere yol açacaını söyleyenler de var.

BAARI ANSI: 2/5. Yöntem deneniyor ama deniz yaamını olumsuz etkileyecei iddiaları da var.

6-OKYANUS POMPALARI…

İngilterenin önemli çevre düünürlerinden, Bilim Müzesi Bakanı Chris Rapley ve Gaia konseptinin yaratıcısı James Loverlock, deniz yüzeyine souk su pompalayacak yatay borular öneriyor. Bu sayede souk su, özel bazı yosunlar sayesinde, bazı yaam formlarıyla etkileime girerek karbondioksit emilimini salayacak. Bu yaam formları, daha sonra okyanusun dibine çökecek ve karbonu bin yıllıına denizin derinliklerine gömecek. Bazı biyologlar, bu yöntemin deniz yaamını olumsuz etkileyeceini söylüyor.

Baarı ansı: 3/5 Deniz yaamı üzerindeki etkileri yüzünden gerçeklemeyebilir.

Haber: TEMPO