bitki

Alm. Pflanzenkrankheit, Fr. Maladies de plantes(e), İng. Diseases of plants. Bitkilerin normal büyüme ve yapılarından uzaklamaları. Bitki hastalıına bakteriler, mantarlar, nematik kurtlar ve virüsler, daha büyük bitkilerde böcekler ve keneler veya çevreye balı yahut çevreye balı olmayan uygunsuz durumlar sebeb olabilir. Her çeit bitki, kültür ve yabani bitki hastalıklarına tutulabilir.

Bunların belli balıları:

Rastık: Ustilaginaceae familyasına balı mantarların, buday ve arpa bitkilerinde meydana getirdikleri hastalık. Ustilago nuda arpada, Ustilago tritici mantarı ise budayda rastık hastalıını meydana getirir. Hastalıa yakalanmı bitkiler, salamlara göre daha kısa ve daha zayıf kalırlar. Genellikle kardelenme meydana gelmez. Hastalıklı baaklarda tane teekkül etmez. Baaklarda tane yerine kurum gibi bir siyah toz oluur. Bu tozlar mantarın sporlarıdır. Hastalık ilaçla önlenememektedir. Hastalıksız tohum kullanmak gerekir. Tohumluu sıcak su içinde tutmak hastalıı önlemede faydalı olmaktadır.

Patates mildiyösü: Patates bitkisinde mildiyö hastalıını Phyhiaceae familyasından Phytophtora infestans mantarı meydana getirir. Patates bitkisinin önemli hastalııdır. Yaılı ve rutubetli yıllarda çok önemli zararlara sebeb olabilir. Hastalık patates yapraklarının tamamını kurutarak döker. Bitkinin gövdesi çıplak kalır. Hastalık toprak altındaki yumrulara da geçebilir. Yumrularda çöküntüler meydana getirir. Yumru verim ve kalitesinin azalmasına sebeb olur. Hastalıı önlemek için her sene hastalıklı bitki artıkları tarlalardan toplanarak imha edilmelidir. Ayrıca hastalık çıkmadan önce koruyucu ilaçlarla mutlaka ilaçlama yapmak gerekir. Eer önceden ilaçlama yapılmaz ise bir daha hastalıı önlemek mümkün olmaz.

Kök kanseri: Meyve aaçlarının kök ve kök boazlarında görülen bir hastalıktır. Asmanın ise gövde
ve dalları üzerinde görülür. Hastalıı Rhizobiaceae familyasına mensup Agrobacterium tumefaciens bakterisi yapar. Bu bakteri bir yara yerinden bitki bünyesine girip, orada beslenme ve çoalmaya balar. ıkarmı olduu toksinler hücrelerin anormal ekilde büyümesine sebeb olur. Böylece urlar teekkül eder. Hastalıın bulamasını önlemek için köklerinde ur görülen fidanların imha edilmesi gereklidir. Ayrıca toprak ilenirken aaçların kök ve kök boazlarının yaralanmamasına dikkat edilmelidir.

Karaleke: Elma ve armut aaçlarının en önemli hastalııdır. Karaleke hastalıını armutlarda Pleosporaceae familyasından Venturia pirina, elmalarda ise Venturia inaequalis mantar türleri yapar. Hastalık, armut ve elma aaçlarının çiçek, yaprak, meyve ve genç dalları üzerinde görülür. içeklere bulatıında çiçeklerin dökülmesine sebeb olur. Yapraklarda meydana getirdii lekeler, yaprakların gelimesini ve fotosentez yapmasını önler. Bundan dolayı meyve gözü teekkülü azalır ve müteakip yıl mahsül veriminde önemli ölçüde düü meydana gelir. Küçükken hastalıa yakalanan mevyeler dökülür. Lekeli meyveler geliemezler, ekilleri ve kaliteleri bozulur. Bu bakımdan hastalıa yakalanmı meyveler pazar deerini büyük çapta kaybederler. Elma ve armut aaçlarında bu hastalıı önlemenin en tesirli yolu zamanında ilaçlama yapmaktır. ayet ilkbahar dönemindeki çiçek öncesi ve sonraki ilaçlamalar zamanında ve dikkatli bir ekilde yapılırsa hastalık tamamen önlenir.

Monilya: Yumuak ve sert çekirdekli meyve türlerinin önemli hastalıklarından biridir. Meyvelerde monilya hastalıklarını Sclerotiniaceae familyasından Monilia laxa, Monilia fructiggena mantarları yapar. Genellikle bütün sert ve yumuak çekirdekli meyve aaçlarının çiçek, meyve, yaprak ve sürgünlerinde zarar meydana getirir. Hastalıın iddetli çıktıı yıllarda çiçek ve sürgünleri kurutur. Hastalıa yakalanan meyvelerde önce kahverengi bir çürüklük oluur, daha sonra üzerlerinde daireler halinde beyazımsı spor kütleleri görülür. Hastalıklı meyveler hasattan önce düerler veya aaç üzerinde kuruyarak mumyalaıp kalırlar. Monilya hastalıını önlemek için aaçlardaki bütün hastalıklı sürgün ve meyveleri toplayarak imha etmek ve ayrıca ilaçlama yapmak gerekir.

avdar mahmuzu: Clavicipititaceae familyasına ait Claviceps purpuce mantarının çavdar ve bazı budaygillerde meydana getirdii bir hastalık. avdar baaı olgunlamaya balayınca, kapçıklar arasında siyah, boynuz gibi sert ve çavdar tanesinin 2-3 misli büyüklüünde, mahmuzu andıran çıkıntılar görülür. Hastalıın çavdar mahsülünü azaltması önemli deildir. Ancak, hastalıklı çavdar unundan yapılan gıda maddelerini yiyen insanlarda ergotizm ismi verilen bir hastalıa sebeb olması dolayısıyle önemlidir. avdar mahmuzunda bulunan bazı alkoloitler, insanlarda kusma, titreme ve felçler meydana getirebilirler. Ayrıca hamile kadınlarda düük ve erken douma sebeb olabilirler. te yandan çavdar mahmuzu tıpta kan dindirici olarak da kullanılmaktadır.

Mavi küf: Tütünlerde Mildiyö hastalıı. Tütünlerin en önemli hastalıı olan Mildiyö hastalıına Peronosporaceae familyasından Peronospora tabacina mantarı sebeb olur. Hastalık tütünlerin fide ve tarla devresinde götürebilir. Yaılı ve rutubetli mevsimlerde büyük salgınlar meydana getirir. Tedbir alınmazsa tütünleri tamamen harab eder. Tütünlerin tarla döneminde hastalık bulaırsa tütün yapraklarından hasıl olan ölü dokular, yapraın ticari deerini önemli ölçüde azaltır. Hastalıı önlemek için dayanıklı çeitler yetitirmek, fidelik ve tarla dönemlerinde koruyucu ilaçlamalar yapmak gerekir.

Buday sürmesi: Tilletiaceae familyasına balı mantarların buday bitkisinde meydana getirdii önemli bir hastalık. Mantarın budayda hastalık meydana getiren önemli türleri Tilletia tritici ve tilletia foetidadır. Hastalık budayın baaında görülür. Salam baaklar aır olduklarından aaı doru sarktıkları halde sürmeli baaklar hafif olduklarından dik dururlar. Ekinler olgunlaınca baaklarda buday tanelerinin yerinde siyah renkli tanelerin teekkül etmi olduu görülür. Bu siyah tanelerden dolayı hastalıa çiftçiler sürme, kör veya karamuk gibi isimler de vermektedir. Kör tanelerin üstünü örten meyve kabuu ince bir zar halindedir. Bu taneler parmak arasında sıkıtırılınca kolayca ezilir ve içlerinin tamamen siyah bir tozla dolu olduu görülür. Bu tozlar hastalıı meydana getiren mantarın sporlarıdır. Kör tanelerin ezilmesi ile balık kokusunu andıran bir koku hissedilir. Bu koku sporlardan çıkar ve trimethylamin maddesinden hasıl olur. Hastalıı önlemek için tohumluk budayların ekilmesinden önce mutlaka tohum ilaçları ile ilaçlanması gerekmektedir.

Ba mildiyösü: Ba mildiyösü, üzüm balarının en önemli hastalııdır. Peronosporaceae familyasına balı Plasmopara viticola mantarı tarafından meydana getirilir. Mantar, asmanın yaprak, sürgün, çiçek, sülük ve salkımlarında zarar yapar. İleri derecede hastalıa yakalanmı yapraklar kuruyarak dökülür. Sürgünler çıplak kalır. Salkımlardaki hastalıklı taneler olgunlamaz; buruur, mumyalaır ve mein gibi bir görünü alır. Ba mildiyösü, serin ve yaılı havaların hüküm sürdüü mevsimlerde salgın yapar. Hastalık çıkmadan önce koruyucu ilaçlama yapmak gerekir. Bu ilaçlamalar yapılmaz ise çok önemli mahsul kaybı olur. Ba mildiyösünün en iyi ilacı Bordo bulamacıdır.

Buday pası: Pucciniaceae familyasına balı mantar türlerinin buday, arpa, çavdar ve yulaf bitkilerinde meydana getirdii önemli bir hastalık. Hastalıın iddetli olduu yıllarda bitkiler zayıf kalır.
Bu yüzden baak teekkülü iyi olmaz. Tane tutumu zayıf olur. hastalıklı bitkilerdeki danelerin çimlenme güçleri azalır. Hastalık, bitkilerin sap, yaprak, kavuz ve kılçıklarında sarı, kahverengi lekeler meydana getirir. Budayda zararlı olan üç önemli türü vardır. Puccinia striiformis (sarı pas) Puccinia triticina (kahverengi pas), Puccinia graminis tritici (kara pas). Kara pasın ana konukçu bitkisi Berberis (hanımtuzluu) bitkisidir. Hayat devresini bu bitkide tamamlar. Bu bakımdan kara pas hastalıından korunmak için Berberisleri imha etmek gerekir. Ayrıca erkenci buday çeitleri yetitirmek zararı azaltır. Kara pas bilhassa yaılı yıllarda ülkemizde salgınlar yaparak önemli derecede mahsul kaybına sebeb olmaktadır.

Ba küllemesi: Balarda külleme hastalıını, Erysiphaceae familyasından Uncinula necator mantarı yapar. Mantar, asmanın yaprak, çiçek, sülük ve salkımlarında zararlı olur. Hastalıa yakalanmı yaprakların üzeri kül serpilmi gibi bir durum alır. Hastalıklı taneler olgunlamaz. zerleri çatlar, çekirdekler görülür. Fazla miktarda hastalıa yakalanmı çubuklar yazın yeteri kadar olgunlamaz ve zayıf kalırlar. Kıın ise donlardan zarar görürler. Ba küllemesinin en iyi ilacı kükürttür.